Kuyumcuda işçilik: hesaplama, türler, KDV.

İşçilik nedir?

İşçilik, bir altın ürünün saf altın değeri dışındaki tüm bileşenlerin maliyetidir: tasarım, döküm, perdah, taş kakma, kaplama ve ürünü vitrin satışına hazırlayan tüm emek. Pazara çıkış fiyatı genelde şu üç bileşenden oluşur:

Satış fiyatı = Saf altın değeri + İşçilik + Kâr marjı

Saf altın değeri = gram has × günün gram has fiyatı. Has altın hesaplaması bu kısmı gösterir.

İki temel hesap yöntemi

1) Gram başı sabit işçilik

Sarrafiye ve hızlı tüketim ürünlerinde yaygındır. Her gram için sabit bir işçilik birimi belirlenir.

• 22 ayar bilezik: 100-300 TL/gr
• 14 ayar Avrupa malı: 250-500 TL/gr
• Sarrafiye külçe / has altın: işçilik yok veya çok düşük (sertifika bedeli)

Örn: 10 gr 22 ayar bilezik, gram başı 150 TL → işçilik = 1.500 TL.

2) Yüzdelik işçilik

Tasarım ağırlıklı, koleksiyon, pırlantalı veya özel sipariş ürünlerinde tercih edilir. Saf altın değerinin belirli bir yüzdesi alınır.

• Standart koleksiyon: %5-%12
• Tasarımcı/butik: %15-%25
• Üst düzey markalar: %25+

Örn: 10 gr 22 ayar saf altın değeri 41.220 TL × %12 = 4.946 TL işçilik.

Görünür işçilik vs. gizli işçilik

İşçiliğin müşteriye nasıl gösterildiği iki yaklaşım:

• Görünür işçilik: Etikette ve e-Faturada saf altın değeri ile işçilik ayrı kalemlerde yazılır. Müşteri ne kadar altına ne kadar işçilik ödediğini bilir. KDV özel matrahı için temizdir; e-Fatura uygulamasında tercih edilir.
• Gizli işçilik: Tek gram fiyatı verilir; içine işçilik ve kâr gömülüdür. Müşteri detayı görmez. Eski tezgâh pratiği; modern denetim ortamında tartışma yaratabilir.

Modern kuyumcu yazılımları görünür işçiliği standart olarak kullanır; etikette her bileşeni ayrı yazar.

Ürün tipine göre tipik işçilik aralıkları (2026)

Aralıklar bölgeye, markaya ve döneme göre değişir; rakamlar referans amaçlıdır.

İşçilik ve KDV özel matrahı

KDV Kanunu'na göre kuyumcuda saf altın değeri KDV'den istisnadır. KDV sadece işçilik + kâr + (varsa) değerli taş üzerinden alınır:

KDV matrahı = Satış fiyatı − (Saf altın gramı × günün gram has fiyatı)
KDV = KDV matrahı × %20

Örnek 22 ayar 10 gram bilezik, satış 50.000 TL, saf altın değeri 41.220 TL:

• KDV matrahı = 50.000 − 41.220 = 8.780 TL
• KDV = 8.780 × %20 = 1.756 TL

Detay: Kuyumcuda KDV oranı 2026.

İşçilik politikası nasıl belirlenir?

1. Maliyet tabanlı yaklaşım: Üretim maliyeti (atölye + amortisman + işgücü) hesaplanır, üzerine kâr eklenir.
2. Pazar tabanlı yaklaşım: Rakip kuyumcuların aynı ürün için aldığı işçilik gözlemlenir; benzer aralıkta fiyat verilir.
3. Premium yaklaşım: Marka, tasarım veya hikâye varsa pazar üstü işçilik talep edilir.

Çoğu kuyumcu hibrit yaklaşır: standart ürünlerde pazar, özel tasarımda premium. Kuyumcu yazılımı her ürün kategorisi için ayrı işçilik kuralı tanımlamayı sağlar.

Sık yapılan hatalar

• Tek tip işçilik kuralı uygulamak: Tüm ürüne aynı gram başı tutarı koymak; bilezik ile pırlantalı yüzüğü ayırmamak.
• İşçiliği müşteriye ezbere söylemek: Personel arası tutarsızlık ve müşteri kaybı.
• İşçilik üzerinden KDV almamak: Saf altını istisna sayıp işçiliği de unutmak; denetimde sorunlu.
• Gizli işçiliği yüksek tutup şeffaflık göstermemek: Modern müşteri detay ister.
• İşçiliği gram fiyatına gömmek: Etikette tek satır → kâr analizi yapılamaz.

Yazılımda otomatik işçilik

Kuyum360 gibi modern bir kuyumcu yazılımı her ürüne işçilik kuralı (gram başı veya yüzdelik) ata; satış ekranında ürün seçilince saf altın + işçilik + kâr otomatik hesaplanır. Müşteri etiketi tek tıkla yazılır, e-Fatura'da KDV özel matrahı doğru hesaplanır. Personel kafadan hesap yapmaz, hata sıfıra iner.

Özet

• İşçilik = Saf altın dışındaki tüm bileşen (tasarım, üretim, perdah).
• İki yöntem: gram başı sabit veya saf altın değeri üzerinden yüzdelik.
• Görünür işçilik şeffaf ve denetimde temiz; gizli işçilik geleneksel.
• KDV özel matrahında saf altın istisna, işçilik + kâr %20 KDV'ye tabi.
• Yazılımda otomatik kural — manuel hesap hata kaynağıdır.