Kuyumcu sözlüğü.
Kuyumculukta kullanılan teknik, ticari ve yasal terimlerin pratik açıklamaları. Müşteri sorularına net cevap, çırak eğitiminde başvuru kaynağı, mali müşavirinizle ortak dil.
A
Ayar (carat / karat)
Altın saflığının 24'lük sistemde ifadesi. 24 ayar = saf altın. Türkiye'de yaygın: 22 ayar (sarrafiye), 18 ayar (pırlanta), 14 ayar (modern mücevher). 8 ayar damga için minimum. Hesaplayıcı.
Atölye
Altın imalatı, tamir, taş takma ve eritme yapılan işyeri. Kuyumcu atölyeyle hizmet sözleşmesi yapar; fire eşiği ve gizli ücret kuralları sözleşmede tanımlanır. Bkz. fire hesabı.
Altın eritme
Hurda altının pota ve nikel/argon ortamında 1064°C üzerinde eritilerek külçe veya granül haline getirilmesi. Müşteri eritmesi için ekspertiz tutanağı ve KVKK aydınlatması zorunludur. Bkz. eritme rehberi.
Antika altın
Tarihi veya koleksiyonel değer taşıyan eski altın eşya. Eritilmeden satılır; milyem testi ve özgünlük belgesi ayrıca düzenlenir.
B
Bilezik
Türkiye'de yaygın olarak 22 ayar (916 milyem) sarrafiye ürünü. Burma, kelepçe, hasır gibi tipleri vardır. KDV özel matrah uygulamalı.
Briyolet
Damla şeklinde kesilmiş, üst kısmı delikli pırlanta veya değerli taş. Yüzük ve küpede kullanılır.
Berlok
Kolye veya bilezik üzerinde sallanan küçük süs taşı/parça. Charm ile eş anlamlı.
C–Ç
Carat (kıymetli taş)
Pırlanta ve değerli taşların ağırlık birimi. 1 karat = 0.2 gram. Altın "ayar" ile karıştırılmamalıdır.
Cumhuriyet altını
TC Darphane'sinin bastığı standart altın para. Tam, yarım, çeyrek olur. Kapaklı ve kapaksız tipleri var; ata altını farklı kategoride.
Çeyrek altın
1.75 gram brüt ağırlığında 22 ayar TC Darphane darbı. Has altın karşılığı ≈ 1.6 gram.
Çarşı fiyatı
Kapalıçarşı veya yerel kuyumcular arasında oluşan günlük gram has altın referans fiyatı. Borsa İstanbul kıymetli madenler endeksiyle paralel hareket eder.
D
Damga
Altın ürünlerin ayarını gösteren resmi işaret. Türkiye'de TSE muayenesi sonrası vurulur. 8 ayardan düşük altına damga vurulamaz.
Defter — paralel
TL bazlı resmi defter yanında tutulan gram has altın bazlı stok ve hareket defteri. Sarrafiyede operasyonel zorunluluktur. Bkz. sarrafiye stok takibi.
Döviz farkı
Altın TL fiyatının USD/EUR paritesine bağlı dalgalanması. Mağaza maliyetinde döviz pozisyonu yönetimi kritiktir.
E
Ekspertiz
Eski altın veya değerli taşın milyem, gram ve özgünlük tespiti. Test asidi, XRF cihazı veya yoğunluk testiyle yapılır. Müşteri imzalı ekspertiz tutanağı düzenlenir.
e-Fatura
GİB sisteminde elektronik düzenlenen fatura. Ciro eşiklerine göre zorunluluk değişir. Has altın faturasında özel matrah satırı ayrıdır. Bkz. e-fatura rehberi.
e-Arşiv
Nihai tüketiciye düzenlenen elektronik fatura. Kuyumcuda 5.000 TL ve üzeri satışlarda zorunlu. e-Faturadan ayrı süreç işler.
Eritme tutanağı
Müşteri hurda altını eritildiğinde imzalı tutulan kayıt. Kimlik, ürün tanımı, brüt gram, milyem, has karşılığı, tarih ve şahit bilgisi içerir. KVKK ve MASAK çerçevesinde 5.000 TL eşiği önemli.
F
Fire
Üretim, eritme, tamir veya kaplama sırasında oluşan kayıp altın. Tipik aralıklar: eritme %0.3-0.8, üretim %1-3, tamir %0.5-1.5. Atölye sözleşmesinde eşik tanımlanır, eşik üstü atölye tarafından karşılanır. Bkz. fire rehberi.
Fason imalat
Atölyenin kuyumcunun verdiği has altını işleyerek ürün haline getirmesi. Bedel gram başı işçilik veya yüzdelik olur.
G
Gram has
Saf altın gramı. Birim: g.has. Tüm sarrafiye stok ve muhasebenin temel ölçüsü.
Gümüş 925
%92.5 saflıkta gümüş alaşımı. Sterling gümüş ile aynı. Damga zorunluluğu vardır.
Görünür işçilik
Faturada ayrı satır olarak gösterilen işçilik. KDV özel matrah hesabında matrahın asıl bileşenidir. Bkz. işçilik rehberi.
Gizli işçilik
Ürün gram fiyatına saklanmış işçilik (gram zammı). Bazı kuyumcular tercih eder ama vergi denetiminde sorun çıkarır.
H
Has altın
Saf altın. 24 ayar, 999.9 milyem. Hesaplama: gram × milyem ÷ 1000. Tüm sarrafiye stoğu bu birim üzerinden tutulur. Detay.
Hurda altın
Eritilmek üzere kabul edilmiş eski altın. Müşteri hurdası ekspertiz sonrası ramatla birlikte pota'ya gider.
Has TL fiyatı
1 gram saf altının güncel TL karşılığı. Borsa İstanbul kıymetli madenler ve serbest piyasada anlık değişir.
İ
İşçilik
Altının ürün haline gelmesi için ödenen ek bedel. Gram başı TL veya yüzdelik olabilir. KDV özel matrahın ana bileşenidir.
İade ve değişim
Kuyumcuda satılan ürün iadesinde günün gram has altın fiyatı esas alınır; TL üzerinden değil has gram üzerinden iade yaygın yöntemdir.
K
Kaplama
Düşük ayar veya gümüş ürün üzerine elektroliz ile altın kaplanması. Kaplama firesi %2-5 aralığında olur.
KDV özel matrah
Saf altın bedeli KDV istisnalıdır; KDV sadece işçilik + kar marjı + altın dışı bedellerden alınır. Standart KDV %20. Bkz. KDV rehberi, hesaplayıcı.
Külçe
Standart formda dökülmüş yatırım altını. 1 g, 2.5 g, 5 g, 10 g, 100 g, 1 kg standart boyutları vardır. 999.9 milyem, sertifikalı.
Künye
Bebek doğumunda takılan kalın halka. Sarrafiye kategorisinde, çoğunlukla 22 ayar.
Kasa sayımı
Günlük TL + gram has paralel sayım. Üç katmanlı sistem: günlük (vardiya kapanış), haftalık (operasyon kontrol), aylık (mali kapanış). Bkz. kasa sayım rehberi.
KVKK
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. Müşteri kimliği, telefon, ekspertiz fotoğrafı kişisel veridir. Aydınlatma metni ve açık rıza zorunlu.
M
Milyem
Altın saflığının binde olarak ifadesi. 1000 milyem = saf altın. Yaygın: 916 (22 ayar), 875 (21 ayar), 750 (18 ayar), 585 (14 ayar). Tablo.
MASAK
Mali Suçları Araştırma Kurulu. 5.000 TL ve üzeri nakit altın alımlarında kimlik tespiti zorunludur; şüpheli işlem bildirim yükümlülüğü vardır.
Mücevher
14-18 ayar altına pırlanta, kıymetli taş veya yarı kıymetli taş eklenmiş süs eşyası. Pırlanta ve mücevher ürünlerde KDV özel matrah ek olarak taş kategorisini de içerir.
N
Nikel
Beyaz altın yapımında kullanılan alaşım metali. Bazı bireylerde alerjik reaksiyon yapar; "nikelsiz beyaz altın" alternatifleri tercih edilir.
O–Ö
Ons
Uluslararası altın birimi. 1 troy ons = 31.1035 gram. Dünya altın fiyatı USD/ons cinsindendir; TL has gram fiyatı parite ile hesaplanır.
Özel matrah
Bkz. KDV özel matrah.
P
Paralel defter
TL bazlı resmi muhasebe yanında gram has bazlı stok ve hareket defteri. Sarrafiyede operasyonel zorunluluk.
Pırlanta
Belirli kesim ve berraklık standartlarında işlenmiş elmas. 4C ile değerlenir: cut, color, clarity, carat. GIA, IGI sertifikalı tercih edilir.
Pota
Eritme işleminde altının döküldüğü grafit veya seramik kap. Dayanıklılık 50-200 eritme arasıdır.
POS prim
Kart komisyonu olan satışlarda ek olarak yansıtılan ücret. Yasal sınırlar dahilinde uygulanmalıdır.
R
Ramat
Altın işleme atıkları (toz, kırpıntı, törpü tozu). Toplanır ve yıllık eritmeye verilir, has altın geri kazanılır. Atölye-kuyumcu arası ramat hakkı sözleşmede tanımlanır.
S–Ş
Sarrafiye
Bilezik, künye, yarım altın, çeyrek altın, hasır gibi has altına yakın oranda işlenmiş ürünler. Genellikle 22 ayar. Çarşı fiyatına yakın satılır.
SGK işçi maaşı
Atölye işçisi veya satış personelinin Sosyal Güvenlik Kurumu primli maaşı. Atölye işçisinde gram has başına ücret + sabit maaş yapısı yaygın. Bkz. personel maaşı.
Set
Aynı tasarım ve ayarda eşleşen kolye+küpe+yüzük takımı. Mücevher kategorisinde yaygın.
Şube transit
Mağazalar arası ürün transferi. Çoklu şubede ayrı kasa ve ayrı paralel defter zorunlu, transit kayıt iki kalem işler.
T
Taklas
Eski altın değişimi. Müşterinin getirdiği eski altının has karşılığı yeni ürünle değiştirilir. Defter kaydında iki kalem işlenir: eski altın alımı + yeni ürün satışı. Bkz. taklas rehberi.
Tam altın
7 gram brüt ağırlığında 22 ayar TC Darphane darbı. Has karşılığı ≈ 6.41 gram. Reşat altın, ata altın gibi alt tipleri vardır.
Taş
Pırlanta dışındaki kıymetli ve yarı kıymetli mineraller (yakut, zümrüt, safir, akuamarin vb.). Mücevher faturalandırmasında ayrı kategoride.
Tolerans
Kasa sayımında kabul edilen hata payı. Tipik %0.05-0.1 gram has, TL kasada 50-100 TL.
U–Ü
Üretim firesi
Atölyede ürün dökümü ve cilalama sırasında oluşan kayıp. %1-3 aralığında, sözleşmede eşik tanımlı.
V
Vade farkı
Taksitli altın satışında uygulanan ek bedel. KDV özel matraha eklenir.
Y
Yarım altın
3.5 gram brüt 22 ayar TC Darphane altın. Has ≈ 3.21 gram. Sünnet, doğum, düğünde standart hediye.
Yüksük
Yüzüğün taşa oturduğu metal kısım. Montur ile eş anlamlı.
Z
Zırh halka
Bilezikte halkaların üzerine sertleştirici amaçla eklenen ek metal şerit. Ağırlık ve dayanıklılık etkiler.
Bu terimleri kullanan yazılım istiyor musunuz?
Kuyum360 has altın paralel defter, KDV özel matrah, taklas iki kalem kaydı — hepsi yazılımda otomatik.
Demo talep edin