Altın eritme: süreç, fire, has altın.

Eritme nedir, ne için yapılır?

Altın eritme, farklı parçaların ve milyemlerin homojen bir külçe haline getirilmesi sürecidir. Üç temel amaçla yapılır:

1. Hurdayı geri kazanmak: Müşteriden alınan eski/kırık altınları külçe formuna döndürmek.
2. Üretim için yarı mamul: Atölye 22 ayar bilezik veya 14 ayar zincir üretmeden önce alaşım hazırlığı.
3. Stok birleştirme: Çeşitli ayarlardaki kalıntıları tek külçeye toplayıp likiditeyi artırmak.

Eritme sıcaklıkları

Pratikte pota 1.000-1.100 °C aralığında çalıştırılır; düşük sıcaklıkta tam akışkanlık olmaz.

Eritme ekipmanı

• Pota: Grafit (yüksek dayanıklılık) veya seramik (küçük partiler için).
• Brülör / endüksiyon: Doğal gaz/oksiasetilen brülör küçük atölyede; endüksiyon fırın orta-büyük üretimde.
• Boraks: Akıcılık ve yüzey gerilimini düşürmek için katkı.
• Külçe kalıbı: Demir veya grafit; küçük (5-50 gr) ya da büyük (100-500 gr).
• Soğutma kabı: Su ile hızlı soğutma (kuvençleme) iç gerilimi düşürür.
• Tartı: 0,01 gr hassasiyet zorunlu.
• Milyem test cihazı: Asit testi (ucuz, deneyim ister) veya XRF (anında, pahalı).

Müşteri hurda altını eritme prosedürü

1) Kayıt ve KVKK

Müşteri TC kimliği kontrol edilir; 5 bin TL üzeri işlemde fotokopi alınır (GİB tebliğ). KVKK aydınlatma metni imzalatılır. Müşterinin getirdiği ürün fotoğraflanır.

2) Tartı ve milyem testi

Toplam gram 0,01 hassasiyetle tartılır. Asit testi veya XRF ile milyem ölçülür. Milyem dönüşüm tablosu:

• 22 ayar → 916 milyem
• 18 ayar → 750 milyem
• 14 ayar → 585 milyem

Gram has = gram × milyem ÷ 1000.

3) Ekspertiz tutanağı

Müşteriye yazılı tutanak verilir:

• Müşteri TC, ad-soyad, telefon
• Ürün cinsi (bilezik, kolye vs.)
• Toplam gram, milyem, gram has
• Günün gram has fiyatı, toplam TL değer
• İmza: müşteri + işletme

4) Pota hazırlığı ve eritme

Pota temizlenir; küçük miktar boraks (akıcılık katkısı) konur. Brülör ya da endüksiyonla 1.050 °C'ye çıkılır. Altın 5-10 dk içinde sıvılaşır. Yüzeyde oluşan cüruf maşa ile alınır.

5) Külçe döküm

Sıvı altın hızla kalıba dökülür. Soğutma 30 saniye - 1 dk arasıdır. Külçe çıkartılır, yüzey fırçayla temizlenir.

6) Son tartı ve milyem doğrulama

Külçe yeniden tartılır, milyem doğrulanır. Verilen − dönen = fire. Tipik düz eritmede %0,5-%1.

7) Defter kaydı

Has altın paralel defterinde:

• Müşteri carisi: gram has alacak (veya TL alacak)
• Stok: külçe gram has olarak girer
• Fire: eşik içi gider, eşik üstü atölye carisinden tahsil

Eritmede dikkat edilmesi gerekenler

Sıcaklık kontrolü

Aşırı sıcaklık → buharlaşma kayıp artar; düşük sıcaklık → tam karışmama, milyem heterojen kalır. 1.000-1.100 °C ideal.

Cüruf temizliği

Yüzey cürufu altın partikülü içerir; düzenli cüruf biriktirilip ayrı işlenir (geri kazanım %30-%70 arası).

Dökümün hızı

Yavaş döküm → üst yüzey kabuk bağlar, içeriye hava sıkışır, gözenek oluşur ve yeniden eritme gerekir.

Soğutma rejimi

Hızlı soğutma (kuvençleme) sertlik verir; yavaş soğutma (havada bekletme) yumuşak külçe.

Yasal çerçeve ve KVKK

• Kuyumculuk faaliyet izni: İşletme ruhsatı, vergi levhası ve oda kaydı zorunlu.
• 5 bin TL eşiği: Üzerinde TC kimlik fotokopisi alınır.
• MASAK: Şüpheli işlemler (sürekli aynı müşteri yüksek miktar, kaynak belirsizliği) MASAK'a bildirilir.
• KVKK aydınlatma: Müşterinin verisi nasıl saklanır, kim erişir, ne kadar süre tutulur — yazılı bildirim.
• e-Fatura/e-Arşiv: Eritme + alım işlemi e-Faturaya bağlanır.

Atölye eritmesi (kendi stok)

Atölye stoğunu eritmek için ayrı sözleşme şart değil ama aynı kalite kontrol uygulanır:

• Her parti için tartı + milyem kayıt
• Sonuç külçe için milyem doğrulama (XRF tercih edilir)
• Fire kayıt; eşik içi/üstü ayrımı
• Stoka has altın bazında giriş

Sık yapılan hatalar

• Tartıyı tek seferde yapmak: Eritme öncesi ve sonrası ayrı tartı şart.
• Milyem testini atlamak: "Müşteri 22 ayar dedi" yetmez — test edilmemiş altın stoğa girmemeli.
• Cürufu çöpe atmak: İçinde altın var; biriktirilip ayrı işlenmeli.
• Tutanaksız çalışmak: Müşteri "ben sana 50 gr verdim" derse delil yok.
• Fire eşiği belirsiz bırakmak: Atölye kendi atölyenizse bile eşik koymak ölçü kazandırır.

Yazılımda eritme süreci

Kuyum360 her eritme partisi için tartı, milyem testi sonucu, fotoğraf, ekspertiz tutanağı PDF, fire hesabı ve müşteri carisi otomatik bağlar. KVKK aydınlatma metni e-imza ile imzalanır; tutanak müşteriye e-posta ile gönderilir. Kuyumcu yazılımı incele.

Özet

• Altın 22 ayar 950-980 °C, 14 ayar 850-900 °C'de erir; pratik pota 1.000-1.100 °C.
• Müşteri hurdasında prosedür: KVKK + tartı + milyem testi + tutanak + eritme + son tartı + defter.
• Düz eritmede fire %0,3-%0,8; karma %0,8-%1,5; hurdalı %1,5-%2,5.
• 5 bin TL üstü TC kimlik fotokopisi; KVKK aydınlatma metni şart.
• Cüruf altın içerir — biriktirip ayrı işle.